Turistička organizacija Veliko Gradište

Tragovi grada

Gradište, kao varošica, najveće je mesto u ovom okrugu posle Požarevca. Udaljeno je od Požarevca 6 časova hoda, a vezano je s njime dobro nasutim drumom. U njemu je stolica načelnika sreza Ramskog. Ima nižu gimnaziju

sa četiri razreda, mušku i žensku školu. Sem toga ima poštu, telegraf, parobrodsku stanicu, carinarnicu i skelu za prevoz u Ugarsku... Crkva mu je novija i lepa. Gradištanci su dopadljivi, predusretljivi i zanimljivi. Prvi su u svakom patriotskom preduzeću. Ni jedan patriotski poklič nije ostao, a da u omladini i građanstvu gradištanskom ne nađe odziva. Nema, valjda, društva u Srbiji, koje tu ne bi imalo svoj pododbor i svoje članove. Sa zadovoljstvom beležimo ovaj fakt, ovaj primer požrtvovanja i rodoljublja, na koje bi se mogle ugledati mnoge naše veće varoši… Gradište je po postanju svome iz najnovijega vremena. Ono se nigde ne pominje u našim starijim spomenicima. Ni za vreme Turaka nije tu bilo nikakvo važno mesto. U njemu je dosta živa uvozna i izvozna trgovina, pošto je na izlasku zlatne doline reke Peka. Gradište se nahodi na levoj obali Peka. Samo ime ove varoši kazuje, da je tu moralo biti negda kakvo važnije utvrđeno mesto. Za vreme Rimljana tu je bila varoš Pincum, koji su Vizantinci docnije nazvali Picnus. U Pajtingerovim tablicama ovo je rimsko mesto obeleženo kao Punicum, udaljeno 13 milja od Viminakije. Ime ove varoši, kao ime reke Peka (Picnus), biće u vezi s imenom onih Pikenezovaca, koji su još za vremena Ptolomejeva naseljavali ovaj kraj.

Tragovi grada ovog rimskog mesta danas se jedva mogu raspoznati. Grad je imao kvadratnu osnovu i kule na rogljevima. Ukopavajući temelje svojih zgrada, Gradištanci su nailazili na rimske ostatke: skulpturske radove, cigle, novce i dr., od kojih se nešto nalazi i u Narodnom Muzeju. Kanic veli da je Pincum, kao glavno stovarište rimske metalne proizvodnje u oblasti Peka, pored vojnog imao i ekonomski značaj. Bilo je više puteva, koji su iz unutrašnjosti

vodili k njegovom pristaništu. I na levoj, ugarskoj obali dunavskoj, bio je Pincum zaštićen jednim gradićem, od kojega je Marsigli pronašao bedeme kod ugarske Požežene, prema srpskom selu istoga imena, odmah ispod Gradišta.

Izvod iz knjige „Na lepom srpskom Dunavu od Beograda do Radujevca”, iz putničkih beležaka SR.J. Stojkovića, izdanje knjižare D.M.Đorića, Beograd, Štamparija kraljevina Srbije1893. god., str.169.

Veliko Gradište se nalazi na delu prostora na kome su Rimljani, idući za rudama, izgradili u I veku nove ere Kastrum – značajno vojno utvrđenje i civilno naselje Pincum, nazvano po istoimenoj reci Pincus (Pek). Ubrzo postaje trgovački i zanatski centar i značajna rečna luka. Vrhunac razvitka doživljava za vreme vladavine cara Hadrijana (II vek n.e). Pincum je tada uživao široku autonomiju, uključujući i pravo da kuje sopstveni novac. Sudeći prema opekama koje se ovde mogu naći, u Velikom Gradištu bili su stacionirani delovi VII Klaudijeve rimske legije. S obzirom na njegov geografski položaj, u Pincumu i okolini stalno su se smenjivali osvajači. Huni su ga osvojili i spalili između 441. i 443. godine naše ere. U njegovoj obnovi pominje se Justinijan I. Sve do formiranja srpske despostovine na ovim prostorima smenjivali su se razni narodi i osvajačke vojske.

Grad počinje da se razvija proterivanjem Turakasa ovih prostora. Uvreme vladavine Miloša Obrenovića ima značajnu ulogu u trgovini. Zajedno sa Ramom, postaje velika luka odakle se stoka izvozila u druge delove Evrope. Vremenom postaje najjača varošica u okrugu. Među prvim gradovima u Srbiji dobija telegraf, poštu, parobrodsku stanicu i carinarnicu. Sredinom XIX veka Gradište je administrativno sedište Ramskog sreza. Šezdesetih godina prošlog veka ubraja se u najveće palanke.

LEGENDA O IMENU

Jedna od najpoznatijih legendi o nastanku imena grada kazuje da je izmjednog od okolnih sela svakoga dana u grad dolazila dvokolica natovarena raznovrsnom robom. Na pitanje, zar mora da dolazi baš svaki dan, trgovac je odgovarao „Moram, veliki grad ište”. Tako je od ovih reči nastao naziv Veliko Gradište.

VELIKO GRADIŠTE DANAS

Opština Veliko Gradište nalazi se u severoistočnom delu Srbije, na Dunavu,114 km nizvodno od Beograda i pripada Podunavskom regionu (Braničevski okrug). Prostire se na površini od 344 km2. Na teritoriji opštine živi oko 27.000 stanovnika smeštenih u 26 naselja. Sedište opštine je Veliko Gradište koje broji oko 6.500 stanovnika i predstavlja administrativni, privredni i kulturni centar opštine. Na privremenom radu u inostranstvu nalazi se preko 5.000 građana (uglavnom u zemljama zapadne Evrope).  Veliko Gradište se na zapadu graniči sa opštinom Malo Crniće, na jugoistoku sa opštinom Kučevo, a na istoku sa opštinom Golubac. Na severu je opština omeđena Dunavom, koji je u dužini od 20 km razdvaja od susedne Rumunije. Veliko Gradište je pristanište za sve strane brodove koji Dunavom dolaze iz crnomorskih luka na putu za Beč.